Świętosław z Brzezia h. Doliwa (zm. po 1258), łowczy kujawski.
Był synem Wierciżera, cześnika krakowskiego (1227—9), a następnie kasztelana żarnowskiego (1229), pochodzącego z fałkowskiej (małopolsko-kujawskiej) gałęzi rodu Doliwów. Stryjecznym stryjem Ś-a był Bogusza Miecławic z Lubania (zm. 1259, zob.). Bratem rodzonym był Szymon z Fałkowa (zob.), a bratem stryjecznym Chwalibog.
Ś. pojawił się w źródłach po raz pierwszy w r. 1250 w listach świadków trzech dokumentów księcia kujawskiego Kazimierza Konradowica: pierwszym, wystawionym 10 VIII w kujawskiej Kłobi, drugim — w tym samym miejscu, bez daty dziennej, i trzecim w nieznanym miejscu, także bez daty dziennej. Nie sprawował wówczas żadnego urzędu, wymieniony został jedynie z patronimium «Wierciżerowic». Po sierpniu 1250 otrzymał urząd łowczego kujawskiego; jego poprzednik Pęcław pojawił się w źródłach po raz ostatni w r. 1248. Z tytułem łowczego kujawskiego Ś. wystąpił 10 III 1252 w Kowalu w liście świadków dokumentu księcia Kazimierza Konradowica. Wraz z bratem uczestniczył wówczas w wiecu, na którym prawdopodobnie omawiano problemy związane z sytuacją na Pomorzu Gdańskim (J. Pakulski). Jako komes został wymieniony 30 VI t.r. w dokumencie księcia Kazimierza Konradowica, wystawionym w Kłobi w sprawie sprzedaży przez władcę wsi Dobrzejewice w kaszt. słońskiej bp. kujawskiemu Michałowi. Ś. i jego krewni zostali wyłączeni ze spadku po zmarłym wczesną wiosną 1258 Boguszy Miecławicu. Wg testamentu znaczna część jego dóbr ziemskich przypadła ufundowanemu przez niego klasztorowi cystersów w Szpetalu, a pozostała znalazła się w dożywotnim użytkowaniu wdowy, Ludmiły, i po jej śmierci miała przejść w posiadanie biskupstwa włocławskiego. W związku z tym Ś. wspólnie z bratem Szymonem i bratem stryjecznym Chwalibogiem podjął w r. 1258 starania o unieważnienie testamentu. Książę Kazimierz Konradowic powierzył rozwiązanie konfliktu swemu bratu stryjecznemu, księciu krakowsko-sandomierskiemu Bolesławowi Wstydliwemu, który 9 IX t.r. wydał w Zawichoście wyrok niekorzystny dla Ś-a i jego krewnych. Ś. jednak, w przeciwieństwie do brata Szymona, nie pojednał się w tej sprawie z Ludmiłą i bp. włocławskim Wolimirem; z pretensji do spuścizny po Boguszy Miecławicu zrezygnował dopiero w r. 1350 jego wnuk, podstoli brzeski Jan Szyrzyk z Brzezia. W dokumencie księcia Bolesława Wstydliwego Ś. został określony jako «miles», bez tytulatury urzędniczej, nie wiadomo zatem, czy sprawował jeszcze wówczas urząd łowczego kujawskiego.
Do posiadłości Ś-a należały: Brzezie i Rozkidalino na Kujawach Brzeskich, Łżyda i Milino (obecnie Mierzynek) w kaszt. słońskiej na prawym brzegu Wisły, Falbórz pod Brześciem Kujawskim (który zapewne utracił na rzecz księcia Kazimierza Konradowica) oraz klucz fałkowski w północnej Małopolsce. Wg Janusza Bieniaka był też właścicielem wsi Świętosław w prawobrzeżnej części kaszt. słońskiej. Ś. zmarł po 23 IX 1258.
Z nieznanej żony pozostawił Ś. syna Stanisława Szyrzyka z Brzezia (zm. między 1308 a 1330), woj. kujawskiego, ojca m.in. Jakuba Szyrzyka z Fałkowa (zob.) i Piotra (zob. Piotr z Fałkowa zwany Szyrzykiem).
Urzędnicy, I/1, IV/1, VI/1; — Bieniak, Wielkopolska, s. 53—4, 100; Bieniak J., Doliwowie w XIII wieku. Przesłanki późniejszej świetności rodu w Królestwie Polskim ostatnich Piastów, w: Cracovia—Polonia—Europa, Red. W. Bukowski i in., Kr. 1995 s. 230—7, 241; tenże, Elita ziemi dobrzyńskiej w późnym średniowieczu i jej majątki, w: Stolica i region. Włocławek i jego dzieje na tle przemian Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, Red. O. Krut-Horonziak, L. Kajzer, Włocławek 1995 s. 28—9; tenże, Heraldyka polska przed Długoszem. Uwagi problemowe, w: Sztuka i ideologia XV wieku, Red. P. Skubiszewski, W. 1978 s. 203; Nowacki J., Nieznane dokumenty z XIII w., „Nasza Przeszłość” T. 4: 1948 nr 4; tenże, Opactwo św. Gotarda w Szpetalu pod Włocławkiem zakonu cysterskiego (ok. 1228—1285—1358). Przyczynek do misji pruskiej biskupa Chrystiana, Gniezno 1934 s. 61—3, 65, 187, 192—4, 198, 207; Pakulski J., Przywilej księcia łęczyckiego, kujawskiego i dobrzyńskiego Kazimierza dla Piotrka Świętosławica z 10 marca 1252 roku, w: Scriptura custos memoriae. Prace historyczne, Red. D. Zydorek, P. 2001 s. 293, 296; Szacherska S. M., Opactwo cysterskie w Szpetalu a misja pruska, W. 1960 s. 92; Śliwiński B., Problem granicznego charakteru Wisły w dziejach Kujaw i Mazowsza do końca XII w. na tle stosunków własnościowo-osadniczych, w: Osadnictwo nad dolną Wisłą w średniowieczu, Red. S. Gierszewski, W. 1989 s. 37—8; tenże, Rycerstwo kujawskie a biskupstwo włocławskie w XIII wieku. Kontakty majątkowe, „Zap. Hist.” T. 49: 1984 s. 9—11; Wroniszewski J., „Nobiles Sandomirienses”. Rody Dębnów, Janinów, Grzymałów, Doliwów i Powałów, Kr. 2013 s. 129—35; — Cod. Pol., II/1, II/2, III; Kod. Mpol., II.
Sobiesław Szybkowski